غرب آسیا در سایه دولت ترامپ و برنامه هسته‌ای ایران

صالحی, سید جواد

doi:10.22099/ijas.2025.51851.1020

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

سید جواد صالحی

دانشیار علوم سیاسی، گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22099/ijas.2025.51851.1020

چکیده

نظام بینالملل طی قرن بیست و یکم بیش از هر دورهای با تحولات و مسائل پیچیده روبرو شده است و این مهم برای آسیا بیش از سایر مناطق بوده است. مجموع عواملی چون حمله روسیه به اوکراین، تشدید رویارویی چین با ایالات‌متحده، برآمدن تدریجی بازیگرانی چون هند، پیچیدگی مسائل در غرب آسیا به‌ویژه در بحران غزه، یمن، ظهور دولتی جدید در سوریه، افزایش تنش ایران و اسرائیل و موارد متعدد دیگر فقط بخشی از وضعیت شکننده در آسیا است. در این بین، ظهور مجدد ترامپ، مناطق مختلف آسیا را دستخوش تغییرات جدید خواهد کرد. لذا، این پرسش مطرح می‌شود که سیاست دولت ترامپ در مقابل برنامه هستهای ایران در برهه زمانی 2017- 2021 چگونه قابل ارزیابی است و با توجه به پیشینه رفتاری مذکور، سیاست ایالاتمتحده در دوران جدید چگونه خواهد بود؟ فرضیه مطروح عبارت است از نوع خاص ادراکات ترامپ، سیاست وی در مقابل برنامه هستهای ایران -در هر دو برهه زمانی مذکور- تشدید فشار سیستمی، ائتلافسازی، تلاش برای تحقق توافقی متناسب با منافع ایالات متحده و کنترل رفتار سیاسی به‌ویژه در قبال کنشگران همسو است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که ادراکات عملگرایانه ترامپ در تضاد با سیاستهای منطقهای و بینالمللی ایران قرار دارد و بر اساس سیاستی مستمر به دنبال تغییر رفتار ایران در قبال مسائل منطقهای و بینالمللی از طریق افزایش تهدیدات چندلایه (تحریم و فشار اقتصادی)، تضعیف متحدان، تحمیل فشار و هزینه توسط جنگهای نامتقارن و مینیاتوری و درنهایت، ایجاد ائتلافی منسجمتر در این راستا و دستیابی به توافقی مبتنی بر منافع آمریکا است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

سیاست بین الملل در آسیا

عنوان مقاله [English]

West Asia in the Shadow of the Trump Administration and Iran's Nuclear Program

نویسنده [English]

seyed javad salehi

Associate Professor, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

The international system has faced more complex challenges and geopolitical shifts during the 21st century than at any other time, and this has been particularly significant for Asia. A combination of factors—such as Russia's invasion of Ukraine, the escalating confrontation between China and the United States, the gradual rise of emerging powers like India, the increasing complexity of issues in West Asia (especially the crises in Gaza and Yemen), the emergence of a new government in Syria, the growing tensions between Iran and Israel, and numerous other developments—illustrates the region's fragile geopolitical landscape. Meanwhile, Trump's return to the political stage is expected to bring new changes to various regions of Asia. This raises the key question: How can the Trump administration's policy toward Iran's nuclear program during the 2017–2021 period be assessed, and based on this historical behavior, what direction might U.S. policy take in a new Trump era? The hypothesis proposed is that Trump’s unique strategic perceptions shaped his policy toward Iran’s nuclear program in both periods, emphasizing intensified systemic pressure, coalition-building, efforts to negotiate an agreement aligned with U.S. interests, and controlling political behavior—particularly concerning allied actors.

کلیدواژه‌ها [English]

Foreign policy
West Asia
United States
Donald Trump
Iran's nuclear program

مراجع

بی بی سی فارسی (11 دسامبر 2018). برنامه موشکی ایران: دفاع ملی یا تهدید بینالمللی؟، به کوشش مجید خیامدار، کد مطلب 46529409، (تاریخ مشاهده 8 سپتامبر 2024)، لندن، بازیابی در:

https://www.bbc.com/persian/extra/tVNeMM1LJR/iran_missile_program#sfhh-ol-3bOrgWLILA

حسنوند، مظفر و اسفندیاری، مهدی (1397). نظم نوین جهانی و تحول در منطقهگرایی جدید، فصلنامه روابط خارجی، 10 (40): 39 -69.

صالحی، سیدجواد؛ حسنوند، مظفر (1396 ). تأثیر برنامه هستهای ایران بر نظم منطقهای خاورمیانه (2005 – 2013)، تهران، فصلنامه مطالعات استراتژیک خاورمیانه، سال 24(3و4)، 11 – 39.

صالحی، سیدجواد و حسنوند، مظفر (1397). چندجانبهگرایی در سیاست خارجی و نظریه جایگاهیابی، تهران، انجمن ایرانی مطالعات جهان، همایش بینالمللی چند جانبهگرایی در سیاست خارجی ایران؛ ظرفیتها و راهبردها، موسسه مطالعات آمریکای شمالی و اروپا: دانشگاه تهران، دانشکده مطالعات جهان، (5 اسفند)، 37-64.

عباسی، ابراهیم؛ صالحی، سید جواد و حسنوند، مظفر (1394). دیپلماسی هستهای ایران در دولت خاتمی، احمدی نژاد و روحانی (2015 – 1997) (1394). فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 43: 117 – 151.

عبدالهخانی، علی و کاردان، عباس (1390). رویکردها و طرح‌های آمریکایی درباره ایران، تهران، موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.

قهرمان پور، رحمن (1387). رویکرد قدرت‌های بزرگ، به موضوع هستهای ایران، تهران، معاونت پژوهشی، دانشگاه آزاد اسلامی.

Arms Control Association, (2015). Background and Status of Iran’s Nuclear Program, at: https://www.armscontrol.org/2015-08/section-1-background-status-iran%E2%80%99s-nuclear-program

Ben-Meir, A. (2009). Nuclear Iran is Not an Option: A New Negotiating Strategy to Prevent Iran from Developing Nuclear Weapons, The Whitehead Journal of Diplomacy and International Relations.

Bureau of Arms Control, Verification and Compliance: Executive Summary of the 2020Adherence to and Compliance with Arms Control, Nonproliferation, and Disarmament Agreements and Commitments (Compliance Report). ( April 2020). U.S. State Department, at: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/04/Tab-1.-EXECUTIVE-SUMMARY-OF-2020-CR-FINDINGS-04.14.2020-003-003.pdf

Chubin, S. ( 2001 ). Iran’s Strategic Environment and Nuclear Weapons, In Iran’s Nuclear Weapons Options: Issues and Analysis, The Nixon Center. At: https://carnegieendowment.org/pdf/npp/nixoniranwmd.pdf

Collina, T. Z. ( July 30, 2024). Trump could win back the nuclear codes. Biden should put guardrails on the nuclear arsenal—now, Bulletin of the Atomic Scientists, at: https://thebulletin.org/2024/07/trump-could-win-back-the-nuclear-codes-biden-should-put-guardrails-on-the-nuclear-arsenal-now/

Cordesman, A.H & Hwang, G. ( March 26, 2019). Iran and the Changing Military Balance in the Gulf, Center for Strategic,International Studies.(CSIS), www.csis.org/burke/reports, at: https://cdn.mashreghnews.ir/d/2020/04/25/0/2777091.pdf

Cordesman, H.A & Wilner,A. (2012). The Gulf Military Balance in 2012 ,Washington, CSIS: Center for Strategic, International Studies.

Cordesman,H.A.Burke.A.A & Seitz,C.A .(2009). Iranian Weapons of Mass Destruction Strategic and Warfighting Implications of a Nuclear Armed Iran, Center for Strategic,International Studies.(CSIS).

Crosi, J. R. (2005). Atomic Iran: How the Terrorist Regime Bought the Bomb and American Politicians, Nashville Tennessee, WND books.

Davenport, K. (2024). Constraining Iran’s Nuclear Potential in the Absence of the JCPOA, Policy White Paper, Arms Control Association, Washington D.C, pp: 1-12, at: https://www.armscontrol.org/sites/default/files/files/PolicyPapers/ACA_PolicyPaper_Iran_2024.pdf

Deccan Herald (July 19, 2019). US Sanctions Entities Linked to Iran's Nuclear Program, (Accessed 17 October 2024), at: https://www.deccanherald.com/international/world-news-politics/us-sanctions-entities-linked-to-irans-nuclear-program-748081.html.

Diaz-Maurin, F. (November 7, 2024). What to expect from Trump’s second term: more erratic, darker, and more dangerous, Bulletin of the Atomic Scientists, at: https://thebulletin.org/2024/11/what-to-expect-from-trumps-second-term-more-erratic-darker-and-more-dangerous/

Einhorn, R. (‌2020‌). Averting a New Iranian Nuclear Crisis, Brookings, 1 – 8, at: https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2020/01/Einhorn_Policy2020_Averting-a-new-Iranian-nuclear-crisis.pdf

Einhorn, R. (‌2020‌). Averting a new Iranian nuclear crisis, Brookings, pp: 1 – 8, at: https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2020/01/Einhorn_Policy2020_Averting-a-new-Iranian-nuclear-crisis.pdf

Eisenstadt, M .(2004). Delay, Deter and Contain, Roll-Back: Toward a strategy for Dealing with Iran’s Nuclear Ambitions, Posted on Iran’s Bomb, American and Iranian Perspectives, The Nexon Center.

Elizabeth, M.Walter, P. & Library, S . (2003). Considering the Options: U.S. Policy Toward Iran’s Nuclear Program, The Washington Institute for Near Policy.

Erlanger, S. (Nov. 29, 2024). After a Cease-Fire in Lebanon, Gaza and Iran’s Nuclear Ambitions Await Trump, The New York Times Company, at: https://www.nytimes.com/2024/11/29/world/europe/israel-lebanon-iran-gaza.html

Fakheri, M. (2017) .Iran Nuclear Deal: from Nationalism to Diplomacy, Asian Education and Development Studies, 6(1).2-16. At: https://www.emeraldinsight.com/doi/abs/10.1108/AEDS-06-2016-0049

GOV/2013/40 ( August 28, 2013). IAEA Director General, Implementation of the NPT Safeguards Agreement and relevant provisions of Security Council resolutions in the Islamic Republic of Iran, at: https://www.iaea.org/sites/default/files/gov2013-40.pdf

GOV/2024/26: Verification and monitoring in the Islamic Republic of Iran in light of United Nations Security Council resolution 2231 (2015). 27 May 2024 (accessed October 3, 2024), at: https://www.iaea.org/sites/default/files/24/06/gov2024-26.pdf

GOV/2024/29: NPT Safeguards Agreement with the Islamic Republic of Iran, 27 May 2024 (accessed October 4, 2024). at: https://www.iaea.org/sites/default/files/24/06/gov2024-26.pdf

GOV/2024/41: Verification and monitoring in the Islamic Republic of Iran in light of United Nations Security Council resolution 2231 (2015), 29 August 2024 (accessed October 2, 2024), at: https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2024-41.pdf

GOV/2024/44: NPT Safeguards Agreement with the Islamic Republic of Iran, 29 August 2024, (accessed October 2, 2024), at: https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2024-44.pdf

GOV/2024/7: Verification and monitoring in the Islamic Republic of Iran in light of United Nations Security Council resolution 2231 (2015), 26 February 2024 (accessed October 2, 2024), at: https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2024-7.pdf

GOV/2024/8: NPT Safeguards Agreement with the Islamic Republic of Iran, 26 February 2024 (accessed October 3, 2024). at: https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2024-8.pdf

Hunter,T,S.(2010). Iran’s Foreign Policy in the Post-Soviet Era, Greenwood, Santa Barbara,California.

Iran Watch (June 29, 2020). Iran's Missile Program: Past and Present, A website published by the Wisconsin Project on Nuclear Arms Control, at: https://www.iranwatch.org/our-publications/weapon-program-background-report/history-irans-ballistic-missile-program#Key%20Institutions%20and%20Personnel

Khan, S. (2009). Iran and Nuclear Weapons: Protracted Conflict and Proliferation, Routledge, London and New York..

Khan, S. (2024). US Exit from the Deal and Tehran’s Intense Proliferation Interest, In: The Iran Nuclear Deal, Studies in Iranian Politics ((STIRPO), pp: 213-261. At: https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-50196-8_10

Kredo, A. (September 11, 2023). Iran Can Produce 10 Nuclear Bombs in 4 Months, Watchdog Says, as Biden Releases $6 Billion to Tehran, Its Weapon Capacity Expands, The Washington Free Beacon.

Madson, P.N. (2006). The Sky is Not Falling: Regional Reaction to a Nuclear-Armed Iran, Naval Postgraduate School, Monterey, California.

Maloney, S. ( 2017 ). “The Roots and Evolution of Iran’s Regional Strategy”, Atlantic Council, Brent Scowcroft Center on International Security, September, pp: 1- 12, At: https://cdn.mashreghnews.ir/d/2017/11/05/0/2100730.pdf

Motamedi, M. (2023). Five years after Trump’s exit, no return to the Iran nuclear deal, Aljazeera, (accessed October 8, 2024), at: https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/five-years-after-trumps-exit-no-return-to-the-iran-nuclear-deal

Mousavian, S.H. .( November 27, 2024). Trump’s chance for a major breakthrough in Iran-West relations, Bulletin of the Atomic Scientists, at: https://thebulletin.org/2024/11/trumps-chance-for-a-major-breakthrough-in-iran-west-relations/

Parsi, T. (2017). Losing an Enemy: Obama, Iran, and the Triumph of Diplomacy, New Haven and London: Yale University Press.

Parsi, T. (April 12, 2019). Trump's Iran Terrorist Designation Is Designed to Lock in Endless Enimity, The Guardian, (Accessed 1 October 2024).

Perkovich, G.& Manzanero, S.(2004). The Global Consequences of Iran’s Acquisition of Nuclear Weapons, Carnegie Endowment for International Peace.

Peters, R & Robinson, N. (2024). Iran Is Inching Toward a Nuclear Weapons Breakout: What Does This Mean for the United States?, Massachusetts, The Heritage Foundation, Douglas and Sarah Allison Center for National Security, No. 3855, October 1, at: https://www.heritage.org/sites/default/files/2024-10/BG3855.pdf

Phillips, J. (October 30, 2020). Why Israel Needs Bunker-Buster Bombs, Heritage Foundation Commentary, (accessed October 7, 2024), at: https://www.heritage.org/middleeast/commentary/why-israel-needs-bunker-buster-bombs

Shanoon, N. K. (2005). Europe and Iran’s Perspectives on Non-Proliferation, Oxford University Press.

Sokolosky, H & Clawson, P. (2005). Getting Ready for a Nuclear Ready Iran, Washington, CSIS.

Tabatabai, A. M & Dolzikova, D. ( 2019 ). Case Study: The Iran Nuclear Deal, IN: Nuclear Safeguards, Security, and Nonproliferation: Achieving Security with Technology and Policy, [Edi by: James E. Doyle, Butterworth-Heinemann].

Talal Maklad, H. (2021). Security of the Middle East in Light of the Iranian Nuclear Deal, Contemporary Arab Affairs, 14(2), 24–38.

The New York Times (June 25, 2019). “Deal Book Briefing: Will Trump’s Iran Sanctions Work?”, At: https://www.nytimes.com/2019/06/25/business/dealbook/iran-sanctions.html

Zanotti, J, Katzman, k, Gertler, J.& Hildreth, S.A .(2012). Israeil: Possible Military Strike Against Iran’s Nuclear Facilities, CRS Report for Congress, Congressional Research Service, at: https://fas.org/sgp/crs/mideast/R42443.pdf

پژوهشنامه نظم‌های منطقه‌ای آسیا

غرب آسیا در سایه دولت ترامپ و برنامه هسته‌ای ایران

مراجع

مراجع

دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 2
فروردین 1404
صفحه 53-86

غرب آسیا در سایه دولت ترامپ و برنامه هسته‌ای ایران

مراجع

مراجع

دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 2فروردین 1404صفحه 53-86

دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 2
فروردین 1404
صفحه 53-86