نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• پرهام پوررمضان ¹
• هادی آخوندی نعمت آباد ²
• مصطفی زندی ³

¹ پژوهشگر گروه کشمکش و همکاری در خاورمیانه،مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه،تهران ،ایران

² دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، کرج، ایران

³ دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران

چکیده

مقدمه
 در دهه‌های اخیر، خلیج‌فارس به‌عنوان یک منطقه کلیدی در نظم ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک جهان، نقش‌برجسته‌ای در تعاملات قدرت‌های بزرگ ایفا کرده است. با توجه به رقابت فزاینده اقتصادی و استراتژیک میان آمریکا و چین، کشورهای خلیج‌فارس به واسطه منابع انرژی فراوان، موقعیت جغرافیایی حساس و روابط دیپلماتیک متنوع، به بازیگران محوری در این رقابت‌ها تبدیل شده‌اند. این پژوهش با هدف بررسی نقش کشورهای خلیج‌فارس در رقابت‌های ژئواکونومیک میان آمریکا و چین و تحلیل آثار آن بر امنیت و ثبات منطقه، دوره زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ را مورد مطالعه قرار می‌دهد. تمرکز اصلی تحقیق بر فهم سازوکارهای اقتصادی و سیاسی مورد استفاده بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و شناسایی چالش‌ها و فرصت‌هایی است که این رقابت‌ها برای امنیت ژئوپلیتیک خلیج‌فارس ایجاد کرده‌اند.
روش
 تحقیق حاضر از نظر ماهیت و روش، از نوع پژوهش‌های توصیفی -تحلیلی و از نظر هدف از نوع کاربردی (عملی) است. تحقیق حاضر از نظر گردآوری اطلاعات نیز از نوع پژوهش‌های پیمایشی است. در تحقیق حاضر جامعه آماری کلیه کارشناسان، صاحب‌نظران، کارمندان و کارشناسان حوزه‌های روابط بین‌الملل، ژئوپلیتیک و علوم سیاسی هستند که در تحقیق‌های توصیفی، چنانچه حجم جامعه نامعلوم است، می‌توان از فرمول کوکران استفاده نمود.
 
در تحقیق حاضر حجم نمونه با توجه به محاسبات مدل کوکران در جامعه نامحدود،  تعداد 82 نفر به‌عنوان حجم نمونه به دست آمد که در راستای افزایش ضریب اطمینان تعداد 90 نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب می‌شود. بسته به نوع جامعه آماری می‌توان از روش‌های مختلفی برای نمونه‌گیری استفاده کرد که در تحقیق حاضر از روش نمونه‌گیری تصادفی (هدفمند) استفاده شد. در این پژوهش در بخش آمار توصیفی از فراوانی، درصد فراوانی، میانگین و غیره استفاده شده است. در بخش آمار استنباطی نیز به دلیل تبدیل نمودن متغیرهای پژوهش به متغیرهای شبه‌فاصله‌ای، برای محاسبه میزان اهمیت یا وجود هر ویژگی بر اساس طیف لیکرت (گزینه خیلی زیاد = 5، زیاد = 4، متوسط = 3، کم = 2، خیلی کم =1) به ‌دست ‌آمده است و سپس امتیاز هر گزینه با حاصل‌ضرب فراوانی در امتیاز هر گزینه محاسبه و سپس با محاسبه مجموع امتیازات گزینه‌ها، امتیاز هر سؤال به دست آمد. با تقسیم جمع امتیازات بر تعداد افرادی که به آن گزینه پاسخ داده‌اند میانگین امتیازات به دست آمد. با توجه به آن که میانگین امتیاز هر سؤال عددی بین ۱ تا ۵ است، لذا این معیار برای سنجش اهمیت سؤال‌های یا گزینه‌ها مورداستفاده قرار گرفت. سپس بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از پرسش‌نامه، مشاهدات میدانی و اسناد رسمی، به تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها با استفاده از نرم‌افزار spss پرداخته شد.
 
یافته‌ها
 یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کشورهای خلیج‌فارس طی سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ نقش فعال و چندوجهی در رقابت ژئواکونومیک آمریکا و چین ایفا کرده‌اند. این کشورها با جذب سرمایه‌گذاری‌ها و همکاری‌های اقتصادی چین در حوزه انرژی و زیرساخت، ضمن بهره‌برداری از فرصت‌های توسعه اقتصادی، توانسته‌اند ابزار چانه‌زنی در برابر فشارهای آمریکا را حفظ کنند. هم‌زمان، ایالات‌متحده با تقویت روابط امنیتی و نظامی و تکیه بر پیمان‌های استراتژیک، تلاش کرده نفوذ چین را در منطقه محدود کند. این تعاملات موجب شده که کشورهای خلیج‌فارس ضمن حفظ امنیت انرژی و ثبات سیاسی داخلی، با مدیریت هوشمندانه رقابت‌های بین‌المللی، نقش کلیدی در ثبات ژئوپلیتیک منطقه داشته باشند و بتوانند هم‌زمان از مزایای اقتصادی و امنیتی هر دو قدرت بزرگ بهره‌مند شوند.
نتیجه‌گیری
 نتایج پژوهش حاکی از آن است که کشورهای خلیج‌فارس با اتخاذ راهبردهای منعطف و متوازن در دوره ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ توانسته‌اند در رقابت ژئواکونومیک میان آمریکا و چین جایگاه تعیین‌کننده‌ای پیدا کنند. بهره‌گیری هم‌زمان از فرصت‌های سرمایه‌گذاری چین و تضمین امنیت از طریق همکاری‌های آمریکا، موجب تقویت موقعیت اقتصادی و سیاسی این کشورها شد و به ‌نوعی ثبات نسبی در قلمرو ژئوپلیتیک خلیج‌فارس را تضمین کرد. بااین‌حال، وابستگی هم‌زمان به دو قدرت بزرگ، این کشورها را در معرض ریسک‌های احتمالی ژئوپلیتیک و اقتصادی قرار می‌دهد؛ بنابراین مدیریت هوشمندانه و سیاست‌های متوازن برای حفظ منافع ملی و امنیت منطقه‌ای، همچنان یک ضرورت راهبردی باقی می‌ماند.

کلیدواژه‌ها

• ژئوپلیتیک
• خلیج فارس
• رقابت های ژئواکونومی
• آمریکا
• چین

موضوعات

• اقتصاد سیاسی بین المللی در آسیا

عنوان مقاله [English]

Explaining the Role of the Persian Gulf States in the US–China Geoeconomic Competition and Its Effects on the Security of the Persian Gulf (2018–2022)

نویسندگان [English]

• parham pourramezan ¹
• hadi akhondi ²
• mostafa zandi ³

¹ Researcher, Conflict and Cooperation in the Middle East Group, Middle East Scientific Research and Strategic Studies Center, Tehran, Iran

² Ph.D. Student in International Relations, Islamic Azad University, Karaj Branch, Karaj, Iran

³ Ph.D. Student in International Relations, Islamic Azad University, Tehran South Branch, Tehran, Iran

چکیده [English]

Introduction
In recent decades, the Persian Gulf has occupied a key position in the global geopolitical and geoeconomic order and has played a prominent role in the interactions of major powers. Given the growing economic and strategic competition between the United States and China, the Persian Gulf states—owing to their abundant energy resources, sensitive geographical location, and diverse diplomatic relations—have become central actors in this rivalry. This study aims to examine the role of the Persian Gulf states in the geoeconomic competition between the United States and China and to analyze its effects on regional security and stability during the period 2018–2022. The main focus of the research is to understand the economic and political mechanisms employed by regional and extra-regional actors and 
to identify the challenges and opportunities that this competition has created for the geopolitical security of the Persian Gulf.
 
Methods
In terms of nature and method, the present study is descriptive-analytical, and in terms of purpose, it is applied. Regarding data collection, the study is survey-based. The statistical population consists of experts, specialists, employees, and professionals in the fields of international relations, geopolitics, and political science. In descriptive research, when the population size is unknown, Cochran's formula may be used. In this study, the sample size was calculated based on Cochran's model for an unlimited population. The result indicated a sample size of 82 participants; however, to increase the confidence level, 90 participants were selected as the final sample. Depending on the type of statistical population, different sampling methods may be used. In the present study, purposive random sampling was employed.
In the descriptive statistics section, frequency, frequency percentage, mean, and related measures were used. In the inferential statistics section, because the research variables were converted into quasi-interval variables, the level of importance or presence of each attribute was measured using a Likert scale: very high = 5, high = 4, moderate = 3, low = 2, and very low = 1. The score for each option was calculated by multiplying the frequency by the score assigned to that option. The total score for each question was then obtained by summing the scores of all options. By dividing the total score by the number of respondents, the mean score was calculated. Since the mean score for each question ranges from 1 to 5, this criterion was used to assess the importance of the questions or options. Finally, based on the results obtained from the questionnaire, field observations, and official documents, the findings were analyzed using SPSS software.
 
Findings
The findings indicate that, during the period 2018–2022, the Persian Gulf states played an active and multifaceted role in the geoeconomic competition between the United States and China. By attracting Chinese investment and expanding economic cooperation with China in the fields of energy and infrastructure, these states were able to benefit from opportunities for economic development while maintaining bargaining leverage against pressure from the United States. At the same time, the United States sought to limit China's influence in the region by strengthening security and military relations and relying on strategic alliances. These interactions enabled the Persian Gulf states to preserve energy security and domestic political stability while managing international competition in a calculated manner. As a result, they played a key role in the geopolitical stability of the region and were able to benefit simultaneously from the economic and security advantages offered by both major powers.
 
Conclusion
The results of the study show that, by adopting flexible and balanced strategies during the period 2018–2022, the Persian Gulf states were able to acquire a decisive position in the geoeconomic competition between the United States and China. The simultaneous use of Chinese investment opportunities and security guarantees through cooperation with the United States strengthened the economic and political position of these states and contributed to a degree of relative stability in the geopolitical realm of the Persian Gulf. Nevertheless, simultaneous dependence on two major powers exposes these countries to potential geopolitical and economic risks. Therefore, intelligent management and balanced policies aimed at safeguarding national interests and regional security remain a strategic necessity.

کلیدواژه‌ها [English]

• Geopolitics
• Persian Gulf
• Geoeconomic Competitions
• United States
• China