نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سبحان الله سبحانی ¹
• محمد بابایی ²
• فریده محمد علی پور ³
• محسن ابراهیمی ⁴

¹ دانشجوی مقطع دکترا، گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق وعلوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی ، تهران، ایران

² دانشیارگروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

³ استادیارگروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

⁴ دانشجوی مقطع کارشناسی، دانشکده حقوق وعلوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

مقدمه: پژوهش حاضر با تمرکز بر تحولات پس از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان در سال ۲۰۲۱، به بررسی جایگاه این کشور در معادلات امنیتی غرب آسیا می‌پردازد. افغانستان به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک حساس خود در تقاطع جنوب آسیا، آسیای مرکزی و خاورمیانه، همواره نقشی محوری در معادلات قدرت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داشته است. خروج ایالات متحده یک نقطه عطف تاریخی بود که خلأ قدرت ایجاد کرد و منجر به بازتعریف ساختار امنیتی منطقه شد. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تأثیر تحول جایگاه افغانستان بر معادلات امنیتی غرب آسیا در دوره پساآمریکا است، با تمرکز بر نقش فعال بازیگران منطقه‌ای (مانند ایران، پاکستان، ترکیه و عربستان) و فرامنطقه‌ای (مانند روسیه و چین). پژوهش باهدف پرکردن خلأ پژوهشی در ادبیات امنیت منطقه‌ای و ارائه تحلیل‌های مستند از پیامدهای این تحول برای ثبات منطقه صورت‌گرفته است.
روش‌: این تحقیق با اتکا بر روش تحلیلی - توصیفی و با بهره‌گیری از چارچوب نظریه مجتمع امنیتی منطقه‌ای (بوزان و ویور) انجام شده است. این چارچوب نظری امکان تحلیل پیوندهای امنیتی متقابل 
و وابستگی کشورهای یک منطقه جغرافیایی را فراهم می‌کند. داده‌ها و اطلاعات موردنیاز از طریق بررسی اسناد، گزارش‌های نهادهای بین‌المللی (مانند بانک جهانی) و منابع پژوهشی به‌روز داخلی و بین‌المللی (از سال ۱۴۰۲/۲۰۲۳ به بعد) گردآوری شده است. پژوهش در سه سطح تحلیل (داخلی، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای) و با تمرکز بر شاخص‌هایی چون شدت رقابت میان بازیگران و تغییر در الگوی تهدیدات، به بررسی سؤال اصلی خود می‌پردازد: خلأ حضور آمریکا چگونه بر نقش افغانستان در معادلات امنیتی غرب آسیا تأثیر گذاشته است؟
 
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد خروج آمریکا تحولات عمیقی در امنیت افغانستان و منطقه ایجاد کرده است: در سطح داخلی: فروپاشی نظام جمهوری و بازگشت طالبان منجر به شکل‌گیری حکمرانی ایدئولوژیک و متمرکز شد. اگرچه درگیری‌های جبهه‌ای کاهش یافت، اما تهدیدات شبکه‌ای و پراکنده، به‌ویژه از سوی گروه داعش خراسان، افزایش چشمگیری پیدا کرد. همچنین، قطع کمک‌های بین‌المللی و تحریم‌ها، بحران اقتصادی و انسانی بی‌سابقه‌ای را ایجاد کرده و امنیت انسانی را به‌شدت تضعیف نموده است.  در سطح منطقه‌ای: خلأ قدرت ناشی از خروج آمریکا، رقابت بازیگران منطقه‌ای برای نفوذ در افغانستان را تشدید کرده است. ایران بر امنیت مرزها و نفوذ سیاسی تمرکز دارد، پاکستان به دنبال حفظ عمق راهبردی خود است، و ترکیه و عربستان از ابزارهای اقتصادی و دیپلماتیک برای افزایش نقش‌آفرینی استفاده می‌کنند. این رقابت‌ها، افغانستان را از یک محور همکاری بالقوه به یک منبع نگرانی مشترک تبدیل کرده است. تهدیدات فرامرزی مانند تروریسم، قاچاق مواد مخدر و مهاجرت غیرقانونی افزایش‌یافته و امنیت کشورهای همسایه را تحت‌تأثیر قرار داده است. در سطح فرامنطقه‌ای: قدرت‌هایی مانند روسیه و چین با رویکردی عمل‌گرایانه، برای مدیریت تهدیدات و بهره‌برداری از فرصت‌های ژئوپلیتیکی، تعاملات خود با طالبان را گسترش داده‌اند. روسیه بر تقویت سازوکارهای امنیت جمعی در آسیای مرکزی تأکید دارد و چین بر پیوند افغانستان با ابتکار «کمربند و راه» و تأمین امنیت مرزهای خود متمرکز است. این امر، افغانستان را به عرصه‌ای جدید از رقابت‌های ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است.
 
نتیجه‌گیری: تحقیق حاضر نشان می‌دهد که افغانستان در دوران پساآمریکا از یک بازیگر حاشیه‌ای به کانون رقابت و تعامل امنیتی در غرب آسیا تبدیل شده است. یافته‌ها مؤید این فرضیه است که کاهش حضور آمریکا، توازن قدرت منطقه‌ای را تغییر داده و با افزایش رقابت بازیگران و تغییر الگوی تهدیدات، ساختار امنیتی افغانستان را بازتعریف کرده است. امنیت این کشور به‌صورت جدایی‌ناپذیری با امنیت کشورهای هم‌جوار و معادلات کلان منطقه‌ای گره‌خورده است؛ بنابراین، مدیریت بی‌ثباتی و تهدیدات فرامرزی ناشی از افغانستان، مستلزم همکاری و هماهنگی منطقه‌ای و همچنین درک واقع‌بینانه از نقش‌آفرینی بازیگران فرامنطقه‌ای است. آینده ثبات غرب آسیا به طور قابل‌توجهی به تحولات داخلی افغانستان و نحوه تعامل بازیگران مختلف با این تحولات وابسته خواهد بود، درک این پیوند متقابل، شرط لازم برای تحلیل تحولات آینده و طراحی راهبردهای مؤثر امنیتی در غرب آسیا به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها

• افغانستان
• امنیت منطقه‌ای
• غرب آسیا
• پساخروج آمریکا
• ژئوپلیتیک

موضوعات

• سیاست بین الملل در آسیا

عنوان مقاله [English]

Afghanistan's Place in West Asian Security Equations in the Post-American Era

نویسندگان [English]

• subhanullah subhani ¹
• Mohammad babaei ²
• Farideh Mohammad Alipour ³
• Mohsinibrahimi ibrahimi ⁴

¹ PhD student, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran

² Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran

³ Assistant Professor, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran

⁴ Undergraduate student, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Introduction
This study examines Afghanistan’s position in the security equations of West Asia, with a particular focus on developments following the withdrawal of United States forces from Afghanistan in 2021. Owing to its sensitive geopolitical location at the intersection of South Asia, Central Asia, and the Middle East, Afghanistan has long played a pivotal role in regional and extra-regional power dynamics. The United States’ withdrawal marked a historical turning point: it created a power vacuum and led to a redefinition of the regional security structure.The main objective of this study is to analyse how the transformation of Afghanistan’s position has affected the security equations of West Asia in the post-US withdrawal period, with particular attention to the active role of regional actors, such as 
Iran, Pakistan, Turkey, and Saudi Arabia, as well as extra-regional actors, including Russia and China. The study also seeks to address a gap in the literature on regional security by offering an evidence-based analysis of the implications of this transformation for regional stability.
 
Methods
This research adopts an analytical-descriptive method and draws on the theoretical framework of Regional Security Complex Theory, developed by Barry Buzan and Ole Wæver. This framework makes it possible to analyse reciprocal security linkages and the interdependence of states within a given geographical region. The data required for the study were collected through the examination of documents, reports issued by international institutions, such as the World Bank, and recent domestic and international scholarly sources, particularly those published from 2023 onwards. The study conducts its analysis at three levels: domestic, regional, and extra-regional. It focuses on indicators such as the intensity of competition among actors and changes in the pattern of threats. The central research question is: how has the vacuum created by the United States’ withdrawal affected Afghanistan’s role in the security equations of West Asia?
 
Findings
The findings indicate that the United States’ withdrawal has produced profound changes in the security of Afghanistan and the wider region. At the domestic level, the collapse of the republican system and the return of the Taliban led to the formation of an ideological and centralised form of governance. Although large-scale frontline confrontations declined, networked and dispersed threats increased significantly, particularly those posed by ISIS-Khorasan. In addition, the suspension of international aid and the imposition of sanctions generated an unprecedented economic and humanitarian crisis, severely weakening human security. At the regional level, the power vacuum resulting from the United States’ withdrawal intensified competition among regional actors seeking influence in Afghanistan. Iran has focused on border security and political influence; Pakistan seeks to preserve its strategic depth; and Turkey and Saudi Arabia have employed economic and diplomatic tools to expand their roles. These rivalries have transformed Afghanistan from a potential axis of cooperation into a shared source of concern. Transnational threats, including terrorism, drug trafficking, and irregular migration, have increased and affected the security of neighbouring states.
At the extra-regional level, powers such as Russia and China have adopted pragmatic approaches, expanding their engagement with the Taliban in order to manage threats and benefit from geopolitical opportunities. Russia has emphasised the strengthening of collective-security mechanisms in Central Asia, while China has focused on linking Afghanistan to the Belt and Road Initiative and securing its borders. As a result, Afghanistan has become a new arena of geopolitical competition.
 
Conclusion
This study shows that, in the post-US withdrawal period, Afghanistan has moved from a peripheral position to the centre of security competition and interaction in West Asia. The findings support the hypothesis that the reduction of the United States’ presence has altered the regional balance of power and redefined Afghanistan’s security structure by intensifying competition among actors and changing the pattern of threats. Afghanistan’s security is now inseparably linked to the security of neighbouring countries and to broader regional equations. Accordingly, managing instability and transnational threats emanating from Afghanistan requires regional cooperation and coordination, as well as a realistic understanding of the role played by extra-regional actors. The future stability of West Asia will depend significantly on Afghanistan’s domestic developments and on how different actors engage with those developments. Understanding this interdependence is therefore a necessary condition for analysing future transformations and designing effective security strategies in West Asia.

کلیدواژه‌ها [English]

• Afghanistan
• Regional Security
• West Asia
• Post-U.S. Withdrawal
• Geopolitics