نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سید محمد شفیعی ¹
• رضا سیمبر ²

¹ دانش‌آموخته کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

² استاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه گیلان، رشت ، ایران

چکیده

مقدمه

بحران اوکراین از سال ۲۰۱۴ و به‌ویژه پس از آغاز جنگ گسترده روسیه علیه اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، به یکی از مهم‌ترین تحولات ژئوپلیتیکی و امنیتی اوراسیا تبدیل شده است؛ بحرانی که پیامدهای آن از روابط روسیه و اوکراین فراتر رفته و ساختارهای امنیتی، موازنه قدرت و تعامل بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را تحت تأثیر قرار داده است. روسیه این بحران را بخشی از رقابت گسترده‌تر با غرب و تغییر توازن قدرت در محیط امنیتی پیرامونی خود تلقی کرده است. مسئله اصلی پژوهش، بررسی نقش روسیه در بازتعریف امنیت منطقه‌ای اوراسیا و راهبردهای این کشور برای شکل‌دهی مجدد به ترتیبات امنیتی منطقه است. پرسش اصلی آن است که روسیه چگونه از بحران اوکراین برای بازتعریف امنیت منطقه‌ای اوراسیا در فاصله ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ بهره برده و این فرایند چه پیامدهایی برای نظم امنیتی منطقه داشته است؟ فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که روسیه با ادراک گسترش ناتو و نفوذ غرب در اوکراین به‌عنوان تهدیدی علیه امنیت و حوزه نفوذ سنتی خود، از ابزارهای نظامی، ژئوپلیتیکی و اقتصادی برای بازسازی ترتیبات امنیتی مطلوب، تثبیت موقعیت منطقه‌ای و بازتنظیم معادلات امنیتی اوراسیا بهره گرفته است. پژوهش با تلفیق رئالیسم تهاجمی و نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای، پیوند میان رقابت قدرت‌های بزرگ، ادراک تهدید، موازنه قدرت و پویایی‌های امنیتی اوراسیا را تبیین می‌کند.


روش‌ها

پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی، از نظر رویکرد کیفی و از نظر روش توصیفی ـ تحلیلی است. داده‌ها به شیوه کتابخانه‌ای و از طریق بررسی کتاب‌ها، مقالات پژوهشی، گزارش‌های تخصصی و اسناد معتبر مرتبط با بحران اوکراین، سیاست امنیتی روسیه، روابط روسیه و غرب، گسترش ناتو و تحولات ژئوپلیتیکی اوراسیا گردآوری شده‌اند. بازه زمانی پژوهش ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ است تا تحولات از آغاز بحران و الحاق کریمه تا پیامدهای جنگ گسترده ۲۰۲۲ بررسی شود. از رئالیسم تهاجمی برای تبیین رقابت امنیتی، موازنه قدرت و تلاش روسیه برای حفظ موقعیت راهبردی و از نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای برای تحلیل تحول تعاملات امنیتی میان روسیه، اوکراین، اروپای شرقی و قدرت‌های غربی استفاده شده است.


یافته‌ها

یافته‌ها نشان می‌دهد بحران اوکراین به یکی از محرک‌های اصلی بازتعریف نظم امنیتی اوراسیا تبدیل شده و روسیه از سال ۲۰۱۴ راهبردی چندلایه برای حفظ و تقویت جایگاه خود دنبال کرده است. در سطح نظامی، افزایش ظرفیت‌های نظامی، استفاده از قدرت سخت و آغاز عملیات نظامی گسترده در سال ۲۰۲۲ با هدف جلوگیری از تثبیت نظم امنیتی غرب‌محور در پیرامون روسیه دنبال شد. در سطح ژئوپلیتیکی، مسکو در پی تقویت عمق راهبردی، تثبیت موقعیت در فضای پساشوروی و بازتعریف روابط با بازیگران منطقه‌ای بوده است. در سطح اقتصادی نیز انرژی، زیرساخت‌ها و شبکه‌های تجاری به‌عنوان ابزارهای قدرت و حفظ نفوذ در اوراسیا به کار گرفته شده‌اند. در مقابل، اقدامات روسیه به تشدید رقابت با غرب، تقویت حضور ناتو در اروپای شرقی و افزایش نگرانی‌های امنیتی منطقه انجامیده است. هم‌زمان، فشارهای غرب و تغییر محیط ژئوپلیتیکی، روسیه را به تعمیق همکاری راهبردی با چین و سایر بازیگران غیرغربی سوق داده است. در نتیجه، بحران اوکراین علاوه بر تشدید دوگانه امنیتی روسیه و غرب، به شکل‌گیری الگوهای جدید موازنه قدرت و افزایش چندقطبی‌شدن محیط امنیتی اوراسیا کمک کرده است.

نتیجه‌گیری

نتایج نشان می‌دهد بحران اوکراین فراتر از یک منازعه سرزمینی یا دوجانبه، به عرصه رقابت بر سر نظم امنیتی اوراسیا تبدیل شده است. روسیه با تلقی گسترش نفوذ غرب و ناتو به‌عنوان تهدیدی علیه امنیت و موقعیت ژئوپلیتیکی خود، کوشیده است با ترکیب قدرت نظامی، اهرم‌های اقتصادی، عمق راهبردی و همکاری با قدرت‌های غیرغربی، ترتیبات امنیتی منطقه را در جهت مطلوب خود تغییر دهد. بااین‌حال، این راهبرد برخلاف بخشی از اهداف روسیه، به تقویت حضور ناتو در اروپای شرقی و افزایش رقابت امنیتی با غرب نیز منجر شده است. از منظر نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای، بحران اوکراین پیوندهای امنیتی میان روسیه، اوکراین و کشورهای اروپایی را بازتنظیم کرده و از منظر رئالیسم تهاجمی نشان داده است که رقابت برای قدرت، امنیت و جلوگیری از برتری رقیب همچنان در رفتار قدرت‌های بزرگ تعیین‌کننده است. در مجموع، بحران اوکراین طی سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ به نقطه عطفی در گذار از نظم امنیتی پس از جنگ سرد به محیطی رقابتی‌تر، چندلایه‌تر و چندقطبی‌تر در اوراسیا تبدیل شده است؛ محیطی که رقابت روسیه و غرب، گسترش نقش ناتو و تعمیق شراکت روسیه و چین از مؤلفه‌های اصلی بازتعریف نظم امنیتی آن هستند.

کلیدواژه‌ها

• روسیه
• اوکراین
• امنیت منطقه‌ای
• اوراسیا
• مجموعه امنیتی

موضوعات

• بین منطقه گرایی در آسیا

عنوان مقاله [English]

Redefining Regional Security in Eurasia in Light of the Ukraine Crisis: An Analysis of Russia’s Strategy from 2014 to 2025.

نویسندگان [English]

• Seyyed Mohammad Shafiei ¹
• Reza Simbar ²

¹ M.A. in International Relations, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran

² Professor, Department of Political Science, University of Guilan, Rasht, Iran

چکیده [English]

Introduction

The Ukraine crisis, which began in 2014 and intensified following Russia’s full-scale invasion of Ukraine in February 2022, has become one of the most significant geopolitical and security developments in Eurasia. Its consequences have extended beyond Russia–Ukraine relations, affecting regional security structures, the balance of power, and interactions among regional and extra-regional actors. Moscow has viewed the crisis as part of a broader strategic competition with the West and a shift in the balance of power within its surrounding security environment. This study examines Russia’s role in redefining regional security in Eurasia and the strategies employed to reshape regional security arrangements. It asks: How has Russia used the Ukraine crisis to redefine regional security in Eurasia between 2014 and 2025, and what consequences has this process had for the regional security order? The hypothesis argues that, by perceiving NATO expansion and Western influence in Ukraine as threats to its security and traditional sphere of influence, Russia has employed military, geopolitical, and economic instruments to reconstruct favorable security arrangements and strengthen its regional position. Drawing on Offensive Realism and Regional Security Complex Theory (RSCT), the study examines the relationship between great-power competition, threat perception, power balancing, and Eurasian security dynamics.


Methods

This qualitative study employs a descriptive-analytical approach. Data were collected through library-based research, including scholarly books and articles, specialized reports, relevant documents, and credible materials addressing the Ukraine crisis, Russia’s foreign and security policies, Russia–West relations, NATO expansion, and Eurasian geopolitics. The study covers 2014–2025, encompassing the outbreak of the crisis, Russia’s annexation of Crimea, the full-scale war beginning in 2022, and its regional consequences. Offensive Realism is employed to explain power, security competition, balancing, and Russia’s efforts to preserve its strategic position, while Regional Security Complex Theory analyzes changing patterns of security interdependence among Russia, Ukraine, Eastern European states, and Western powers.


Findings

The findings indicate that the Ukraine crisis has become a principal driver of the redefinition of the Eurasian security order, while Russia has pursued a multidimensional strategy since 2014 to strengthen its regional position. Militarily, Russia has sought to prevent the consolidation of a Western-oriented security order along its borders through military capabilities, hard power, and the full-scale military operation in Ukraine in 2022. Geopolitically, Moscow has sought to strengthen its strategic depth, consolidate its position in the post-Soviet space, and redefine relations with regional actors. Economically, energy, infrastructure, and trade networks have served as instruments for preserving Russian leverage in Eurasia. Russia’s actions have simultaneously intensified competition with the West, strengthened NATO’s presence in Eastern Europe, and increased regional security concerns. Western pressure has also encouraged Moscow to deepen strategic cooperation with China and other non-Western actors. Thus, the crisis has intensified the Russia–West security dilemma while contributing to new patterns of power balancing and increasing multipolarization in Eurasia.


Conclusion

The findings demonstrate that the Ukraine crisis extends beyond a territorial or bilateral conflict and has become an arena of competition over the Eurasian security order. Perceiving Western and NATO influence as threats to its security and geopolitical position, Russia has sought to reshape regional security arrangements through military power, economic leverage, strategic depth, and cooperation with non-Western powers. However, these policies have also strengthened NATO’s presence in Eastern Europe and intensified competition with the West. From the perspective of Regional Security Complex Theory, the crisis has reconfigured security linkages among Russia, Ukraine, and European states; from the perspective of Offensive Realism, it demonstrates the continuing importance of power competition, security, and preventing rival predominance in great-power behavior. Overall, between 2014 and 2025, the Ukraine crisis has marked a transition toward a more competitive, multilayered, and multipolar Eurasian security environment shaped by Russia–West rivalry, NATO’s expanding role, and the deepening Russia–China strategic partnership.

کلیدواژه‌ها [English]

• Russia
• Ukraine
• Regional Security
• Eurasia
• security complex