نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ساسان کریمی ¹
• فاطمه صادقی شیخ طبقی ²
• محیا دانش ²

¹ استادیار گروه مطالعات ایران، دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

منطقه زنگزور به یکی از کانون‌های رقابت ژئوپلیتیک در قفقاز جنوبی تبدیل شده است، جایی که سیاست خارجی روسیه در قالب گفتمان‌های ژئوپلیتیک تأثیر عمیقی بر روند صلح‌سازی یا تشدید منازعات داشته است. این مقاله با استفاده از چارچوب نظری ژئوپلیتیک انتقادی، به تحلیل روایت‌های روسیه از زنگزور به عنوان بخشی از حوزه‌ی نفوذ تاریخی خود و ابزارهای قدرت نرم و سخت مسکو در این منطقه می‌پردازد. روسیه، از یک سو با تأکید بر نقش خود به عنوان میانجی صلح، تلاش می‌کند جایگاه خود را در نظم امنیتی قفقاز تثبیت کند و از سوی دیگر، با بهره‌گیری از روایت‌های امنیتی و تاریخی، نفوذ خود را در مسیرهای ترانزیتی و کریدورهای استراتژیک منطقه تقویت می‌کند. از این رو، راهبردهای کرملین نه ‌تنها به تحکیم حضور روسیه در قفقاز انجامیده، بلکه بر پویایی‌های منطقه‌ای و سیاست‌گذاری سایر قدرت‌های منطقه‌ای تأثیرگذار بوده است. ایران نیز به منزله یک قدرت منطقه‌ای، از گفتمان ژئوپلیتیک خاص خود برای تأکید بر اهمیت زنگزور به عنوان یک پل ارتباطی و عامل توازن قدرت در قفقاز بهره می‌گیرد. جمهوری اسلامی ایران، با درک موقعیت استراتژیک این منطقه، سیاست‌هایی را در جهت حفظ دسترسی خود به مسیرهای تجاری و جلوگیری از انزوای ژئوپلیتیکی دنبال می‌کند. این مقاله نشان می‌دهد که برخورد گفتمان ‌های ژئوپلیتیکی میان ایران، روسیه و دیگر بازیگران منطقه‌ای مانند ترکیه و آذربایجان، نه ‌تنها مسیرهای صلح‌سازی را پیچیده کرده، بلکه به بازتعریف جایگاه ایران در معادلات امنیتی و اقتصادی قفقاز جنوبی منجر شده است.

کلیدواژه‌ها

• کریدور زنگزور
• قفقاز جنوبی
• صلح‌سازی منطقه‌ای
• نفوذ استراتژیک
• ژئوپلیتیک انتقادی

موضوعات

• بین منطقه گرایی در آسیا

عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Discursive Approaches of Regional Powers and the Imperatives of Iran’s Foreign Policy toward the Zangezur Corridor, with an Emphasis on the Russian Discourse

نویسندگان [English]

• Sasan Karimi ¹
• Fatemeh Sadeghi SheikhTbaghi ²
• Mahya Danesh ²

¹ Assistant Professor, Department of Iranian Studies, Faculty of World Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.

² M.A. Graduate, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The Zangezur region has emerged as one of the principal arenas of geopolitical competition in the South Caucasus, where Russia's foreign policy, articulated through competing geopolitical discourses, has profoundly influenced both peacebuilding efforts and the escalation of regional conflicts. Drawing upon the theoretical framework of critical geopolitics, this article examines Russia's representations of Zangezur as part of its historical sphere of influence and analyzes the ways in which Moscow employs both soft and hard power to advance its strategic objectives in the region. On the one hand, Russia emphasizes its role as a peace mediator in an effort to consolidate its position within the security architecture of the South Caucasus. On the other hand, by invoking historical and security narratives, it seeks to strengthen its influence over regional transit routes and strategically significant transport corridors. Consequently, the Kremlin's policies have not only reinforced Russia's presence in the South Caucasus but have also shaped regional dynamics and influenced the strategic calculations of other regional powers. As a regional power, Iran has likewise developed a distinct geopolitical discourse that portrays Zangezur as a vital communication corridor and a key element in maintaining the regional balance of power in the South Caucasus. Recognizing the area's strategic significance, the Islamic Republic of Iran has pursued policies aimed at preserving its access to regional trade routes while preventing geopolitical isolation. The article argues that the interaction and contestation of geopolitical discourses among Iran, Russia, and other regional actors, particularly Türkiye and Azerbaijan, have not only complicated prospects for sustainable peacebuilding but have also contributed to redefining Iran's position within the security and economic architecture of the South Caucasus.

کلیدواژه‌ها [English]

• Zangezur Corridor
• South Caucasus
• Regional Peacebuilding
• Strategic Influence
• Critical Geopolitics