نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دکتری روابط بین‌الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
چکیده
. مقدمه و اهداف
تحولات امنیتی خاورمیانه طی سال‌های 2025 و 2026، به‌ویژه پس از جنگ دوازده‌روزه میان ایران و اسرائیل و ورود مستقیم ایالات متحده به منازعه و سپس تداوم بحران در قالب جنگ چهل‌روزه میان ایران و آمریکا، موجب تغییر در موازنه قدرت و ترتیبات امنیتی منطقه شده است. این تحولات علاوه بر تشدید بی‌ثباتی، محاسبات امنیتی و سیاست‌خارجی بازیگران منطقه‌ای را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، پاکستان به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، برخورداری از توان نظامی و سلاح هسته‌ای، همجواری با ایران و روابط گسترده با عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ترکیه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف پژوهش حاضر، تبیین سیاست خارجی پاکستان در قبال خاورمیانه پس از جنگ دوازده‌روزه و در امتداد جنگ چهل‌روزه و بررسی پیامدهای آن برای امنیت ملی ایران است. پرسش اصلی پژوهش این است که سیاست خارجی پاکستان در این دوره بر چه مبنایی شکل گرفته و در چه چارچوبی قابل تبیین است؟ همچنین پژوهش به دنبال بررسی پیامدهای این سیاست بر جایگاه منطقه‌ای، قدرت مانور دیپلماتیک و ادراک تهدید جمهوری‌اسلامی‌ایران است. فرضیه پژوهش بر این اساس استوار است که سیاست‌خارجی پاکستان بیش از آنکه حاصل انتخاب میان ایران و رقبای آن باشد، نتیجه موقعیت‌شناسی نخبگان پاکستانی، به‌ویژه ارتش، و تلاش آنان برای بهره‌گیری از فرصت‌های ایجادشده در پی شکنندگی و تحول نظم امنیتی منطقه است.
2. روش‌ها
پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ تبیینی، سیاست خارجی پاکستان و پیامدهای آن برای محیط امنیتی ایران را در دوره 2025 تا 2026 بررسی می‌کند. چارچوب تحلیلی پژوهش بر مفهوم «موقعیت‌شناسی نخبگان» و نقش برجسته ارتش در شکل‌دهی به سیاست‌های امنیتی و خارجی پاکستان استوار است و در بستر نظریه رئالیسم‌نئوکلاسیک تبیین می‌شود. منابع پژوهش نیز از اندیشکده‌ها، مراکز خبری معتبر و مقالات علمی و سایر منابع معتبر جمع‌آوری شده‌اند.
3. یافته‌ها
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌خارجی پاکستان در دوره مورد بررسی، اگرچه در ظاهر دوگانه به نظر می‌رسد، در سطح راهبردی از منطق واحدی پیروی می‌کند. اسلام‌آباد از یک سو با حمایت سیاسی از ایران، حفظ کانال‌های ارتباطی با تهران و تلاش برای میانجی‌گری میان ایران و آمریکا، درصدد حفظ اعتبار خود به‌عنوان بازیگری قابل قبول و افزایش سرمایه دیپلماتیک خویش بوده است. از سوی دیگر، تعمیق روابط دفاعی با عربستان سعودی و توسعه همکاری‌های امنیتی و راهبردی با ترکیه، امکان ارتقای جایگاه پاکستان در ترتیبات امنیتی در حال شکل‌گیری منطقه را فراهم کرده است. این رویکرد را می‌توان بخشی از تلاش نخبگان پاکستانی، به‌ویژه ارتش، برای افزایش ارزش راهبردی کشور، تقویت بازدارندگی و بهره‌گیری از فرصت‌های ناشی از بی‌ثباتی و عدم‌قطعیت محیط منطقه‌ای دانست. روابط با عربستان سعودی علاوه بر منافع امنیتی، ظرفیت‌های اقتصادی قابل توجهی برای پاکستان ایجاد می‌کند و همکاری‌های نظامی و صنعتی با ترکیه نیز می‌تواند به تقویت توان دفاعی این کشور کمک کند. از منظر ایران، این سیاست پیامدهایی دوگانه دارد. در کوتاه‌مدت، نقش میانجی‌گرانه پاکستان می‌تواند یک فرصت دیپلماتیک برای تهران باشد و از طریق کاهش سوءبرداشت‌ها و کمک به مدیریت بحران، مانع گسترش درگیری شود. بااین‌حال، تداوم و تعمیق روابط امنیتی پاکستان با عربستان سعودی و ترکیه در میان‌مدت و بلندمدت می‌تواند محیط ژئوپلیتیکی پیرامون ایران را پیچیده‌تر کند، قدرت مانور منطقه‌ای و دیپلماتیک ایران را کاهش دهد و بر ادراک تهدید جمهوری اسلامی ایران اثر بگذارد.
4. نتیجه‌گیری
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌خارجی پاکستان در قبال تحولات خاورمیانه پس از جنگ‌های 2025 و 2026 را نمی‌توان صرفاً بر اساس مواضع رسمی و حمایت دیپلماتیک این کشور از ایران ارزیابی کرد. این سیاست را باید بخشی از تلاش گسترده‌تر اسلام‌آباد برای افزایش ارزش راهبردی و ارتقای جایگاه خود در نظم امنیتی در حال شکل‌گیری منطقه دانست. نخبگان پاکستانی و به‌ویژه ارتش، با ترکیب میانجی‌گری دیپلماتیک با ایران و تعمیق روابط امنیتی با عربستان سعودی و ترکیه، تلاش کرده‌اند ضمن حفظ استقلال عمل، از فرصت‌های ناشی از بی‌ثباتی منطقه‌ای برای تقویت قدرت نظامی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی پاکستان استفاده کنند. برای ایران، این سیاست در کوتاه‌مدت می‌تواند فرصت‌هایی در حوزه دیپلماسی و مدیریت بحران ایجاد کند؛ اما در صورت تداوم همگرایی امنیتی پاکستان با رقبای منطقه‌ای ایران، احتمال کاهش قدرت مانور منطقه‌ای و دیپلماتیک تهران و افزایش ادراک‌تهدید وجود خواهد داشت. بنابراین، پیامد اصلی این تحول برای ایران را باید فراتر از روابط دوجانبه تهران و اسلام‌آباد و در چارچوب شکل‌گیری شبکه‌ای گسترده‌تر از ترتیبات امنیتی پیرامون ایران ارزیابی کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Pakistan’s Foreign Policy in West Asia Following the 12-Day War and Its Impact on Iran’s Threat Perception and National Security (2025–2026)
نویسنده [English]
- Amirroham Shojaie
PhD in International Relations, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده [English]
1. Introduction and Objectives
The security environment of the Middle East underwent significant transformations during 2025–2026, particularly following the twelve-day war between Iran and Israel, the direct intervention of the United States, and the subsequent forty-day war between Iran and the United States. These developments altered the regional balance of power and emerging security arrangements and affected the foreign and security policy calculations of regional actors. Within this changing environment, Pakistan occupies a particularly important position due to its geopolitical location, military and nuclear capabilities, proximity to Iran, and extensive relations with Saudi Arabia, the United Arab Emirates, and Türkiye. This study examines Pakistan’s foreign policy toward the Middle East following the twelve-day war and during the subsequent forty-day war, focusing on its implications for Iran’s national security. The central research question is: On what basis was Pakistan’s foreign policy shaped during this period, and within what analytical framework can it be explained? The study argues that Pakistan’s policy was shaped less by a strategic choice between Iran and its regional rivals than by the strategic positioning of Pakistani elites, particularly the military, and their efforts to exploit opportunities generated by regional instability and the transformation of the security order.
2. Methods
This study adopts an analytical-explanatory approach to examine Pakistan’s foreign policy and its implications for Iran’s security environment during 2025–2026. The analytical framework focuses on elite strategic positioning and the prominent role of the military in shaping Pakistan’s foreign and security policies within the framework of Neoclassical Realism. This approach connects systemic changes in the regional distribution of power with domestic-level factors, particularly elite perceptions, strategic calculations, and the institutional role of the military. The study draws on evidence from reputable think tanks, established news organizations, scholarly articles, and other reliable sources to examine Pakistan’s diplomatic positions and its relations with Iran, Saudi Arabia, and Türkiye.
3. Findings
The findings indicate that although Pakistan’s foreign policy may appear dual-track, it follows a relatively coherent strategic logic. On the one hand, Islamabad has provided political support to Iran, maintained communication channels with Tehran, and sought to facilitate dialogue and mediation between Iran and the United States. Through these measures, Pakistan has sought to enhance its diplomatic credibility and strategic value. On the other hand, the deepening of defense relations with Saudi Arabia and the expansion of security and strategic cooperation with Türkiye have created opportunities for Islamabad to strengthen its position within emerging regional security arrangements. This approach reflects the efforts of Pakistani elites, particularly the military, to strengthen deterrence and exploit opportunities arising from regional instability and uncertainty. Relations with Saudi Arabia provide Pakistan with security, diplomatic, and economic benefits, while military and defense-industrial cooperation with Türkiye can contribute to strengthening its defense capabilities. From Iran’s perspective, Pakistan’s policy has both opportunities and challenges. In the short term, Islamabad’s mediating role may provide Tehran with a diplomatic opportunity by facilitating communication and crisis management. However, the continued deepening of Pakistan’s security relations with Saudi Arabia and Türkiye could, over the medium and long term, complicate Iran’s geopolitical environment, reduce its regional and diplomatic maneuverability, and affect its threat perceptions.
4. Conclusion
The findings demonstrate that Pakistan’s policy toward the Middle East following the wars of 2025–2026 cannot be understood solely through its official diplomatic support for Iran. Rather, it should be viewed as part of Islamabad’s broader strategy to enhance its strategic value and position within the emerging regional security order. By combining mediation with Iran and deeper security cooperation with Saudi Arabia and Türkiye, Pakistani elites, particularly the military, seek to preserve strategic autonomy while strengthening Pakistan’s military, economic, and geopolitical position. For Iran, this policy may generate short-term opportunities for diplomacy and crisis management, but sustained security convergence between Pakistan and Iran’s regional competitors could ultimately constrain Tehran’s regional maneuverability and intensify its threat perceptions. Therefore, the implications for Iran should be assessed beyond bilateral Tehran–Islamabad relations and within the broader emergence of interconnected security arrangements surrounding Iran.
کلیدواژه‌ها [English]
- Iran
- threat perception
- national security
- Pakistan
- 12-Day War
)